Sabit Kıymet & Amortisman — Mihenk Kullanım Rehberi

Ne işe yarar

Sabit Kıymet modülü, işletmenizin uzun süre kullanacağı değerli varlıkları (makine, araç, demirbaş, bilgisayar, tezgah gibi) sisteme kaydetmenizi ve yıllar içinde değer kaybını (amortismanı) takip etmenizi sağlar. Sabit kıymet, bir yıldan uzun süre işte kullanılan, satmak için değil kullanmak için aldığınız maddi varlıktır. Amortisman ise bu varlığın yıpranma/eskime nedeniyle her yıl bir miktar değer kaybetmesinin muhasebeye gider olarak yansıtılmasıdır.

Bu modül üç gerçek işi çözer: (1) varlıklarınızın kaydını ve güncel değerini tek bir defterde tutmak, (2) varlığı satın aldığınızda muhasebe kaydını (edinim fişini) otomatik kesmek, (3) her ay amortisman giderini hesaplayıp muhasebeye işlemek. Ayrıca varlığı sattığınızda veya hurdaya ayırdığınızda kâr/zarar hesabını da sizin yerinize yapar.

Modül muhasebeyle birebir bağlıdır: edinim, aylık amortisman ve elden çıkarma işlemlerinin her biri ilgili olduğunda dengeli bir yevmiye fişi (borç=alacak muhasebe kaydı) üretir. Yani bir varlık işlemi yaptığınızda muhasebenin de güncel kalması için ayrıca elle kayıt girmenize gerek yoktur.

Genelde bu modülü muhasebeci veya mali işler sorumlusu kullanır; varlık listesini ve değerlerini ise yöneticiler izler. Hangi işlemi kimin yapabileceği kullanıcının rolüne göre belirlenir (örneğin sadece okuma yetkisi olan bir kullanıcı yeni kıymet ekleyemez ya da fiş kesemez).

Temel kavramlar

Sabit kıymet (master kayıt): Takip ettiğiniz her bir varlığın kartı. Bir kez oluşturulur; üzerinde edinim, amortisman ve elden çıkarma işlemleri yapılır.
Kod / Ad: Varlığa verdiğiniz benzersiz kısa kod (ör. SK-001) ve okunabilir adı (ör. “CNC Tezgah”).
Varlık hesabı (25x): Varlığın muhasebede izlendiği maddi duran varlık hesabı (ör. 253 Tesis-Makine, 255 Demirbaşlar). Listede yalnızca 25 ile başlayan hesaplar gelir.
Edinim tarihi: Varlığı satın aldığınız tarih.
Hizmete giriş tarihi: Varlığı fiilen kullanmaya başladığınız tarih. Boş bırakırsanız edinim tarihi varsayılır. Amortisman bu tarihe göre işlemeye başlar.
Edinim maliyeti: Varlığın size kaça mal olduğu (alış bedeli). Amortismanın temelini oluşturur.
Hurda değeri (salvage): Varlığın ömrü bittiğinde elinizde kalacağını öngördüğünüz değer. Amortisman bu değerin altına inmez. Belirtmezseniz 0 kabul edilir.
Amortismana tabi: Varlık yıpranıp değer kaybediyor mu? Makine/araç gibi varlıklar için açık (Evet); arsa gibi yıpranmayan varlıklar için kapatın (arsaya amortisman ayrılmaz).
Amortisman matrahı: Üzerinden amortisman ayrılacak tutar = edinim maliyeti − hurda değeri.
Faydalı ömür (ay): Varlığın kaç ay kullanılacağını öngördüğünüz süre (ör. 5 yıl = 60 ay). Yıllık amortisman oranını belirler. (Türkiye’de oranlar GİB Amortisman Oranları Tebliği’ne göre belirlenir; bu değeri siz girersiniz.)
Yöntem — Normal (Doğrusal): Her yıl eşit tutarda amortisman ayrılır. Matrah, faydalı ömre eşit olarak bölünür.
Yöntem — Azalan Bakiye: İlk yıllarda daha fazla, sonraki yıllarda daha az amortisman ayrılır. Oran normal oranın 2 katıdır, ancak en fazla %50 olabilir; son yılda kalan tutar tamamen itfa edilir.
Kıst (binek oto): Binek otomobillerde uygulanan kural — amortisman, aktife girdiği aydan itibaren ay-bazlı hesaplanır (yıl başından değil). Diğer varlıklar edinildiği yıl tam yıl amortisman ayırır.
Açılış birikmiş amortismanı: Varlığı Mihenk’e geçmeden önce bir süredir kullanıyorsanız, o güne kadar birikmiş amortisman tutarı. “Hayata-ortada” devralınan varlıklar için kullanılır.
Birikmiş amortisman (257): Varlık üzerinde bugüne kadar ayrılmış amortismanların toplamı. Muhasebede 257 Birikmiş Amortismanlar hesabında, varlığı azaltan (kontra-aktif) bir kayıt olarak tutulur.
NBV (Net Defter Değeri): Varlığın güncel kayıtlı değeri = edinim maliyeti − birikmiş amortisman.
Gider hesabı (varsayılan 770): Aylık amortismanın gider olarak yazıldığı hesap. Belirtmezseniz 770 Genel Yönetim Giderleri kullanılır.
Amortisman planı (schedule): Varlığın yıllara göre öngörülen amortisman/birikmiş/NBV tablosu. Yalnızca gösterim amaçlıdır; muhasebe kaydı oluşturmaz.
Edinim fişi (acquire): Varlığı satın aldığınızda kesilen muhasebe kaydı — varlık hesabına borç, ödediğiniz/borçlandığınız hesaba alacak. Her varlık için bir kez kesilir.
Amortisman koşusu (run): Belirli bir ay için tüm aktif varlıkların aylık amortismanını topluca hesaplayıp muhasebeleştiren işlem.
Taslak → Hesaplandı → Postalandı (DRAFT → CALCULATED → POSTED): Amortisman koşusunun yaşam döngüsü. Taslak boş kabuktur; Hesaplandı rakamlar çıkmıştır ama henüz muhasebeye işlenmemiştir (değiştirilebilir); Postalandı muhasebe fişi kesilmiş ve dönem kapanmıştır (geri alınamaz, kesinleşmiştir).
Dönem (period): Bir ay. Bir koşu postalandığında o ay “kapalı” duruma geçer.
Tam İtfa (FULLY_DEPRECIATED): Varlığın amortismanı tamamen bitmiştir (NBV hurda değerine inmiştir); artık amortisman ayrılmaz, sonraki koşularda atlanır.
Elden çıkarma (dispose): Varlığı satma veya hurdaya ayırma. Varlık “Elden Çıktı” durumuna geçer ve satış kâr/zararı muhasebeleşir.
Kâr (679) / Zarar (689): Elden çıkarmada satış bedeli ile net defter değeri arasındaki fark. Bedel NBV’den yüksekse kâr (679), düşükse zarar (689) yazılır.

Adım adım kullanım

Sabit Kıymet ekranı üst kısımda iki sekme halinde açılır: Kayıt Defteri ve Amortisman Koşuları. Ekran ilk açıldığında Kayıt Defteri sekmesi gelir. Tipik akış: önce varlığı kaydedip edinim fişini kesersiniz, sonra her ay amortisman koşusu çalıştırırsınız, en sonunda varlığı elden çıkardığınızda kapatırsınız.

Yeni sabit kıymet oluşturma

Kayıt Defteri sekmesinde sağ üstteki Yeni Kıymet düğmesine basın. Sağdan bir form paneli açılır.
Kod ve Ad alanlarını doldurun (ör. SK-001 / CNC Tezgah).
Varlık Hesabı (25x) alanından maddi duran varlık hesabını seçin (yalnızca 25 ile başlayan hesaplar listelenir).
Edinim Tarihi’ni seçin. İsterseniz Hizmete Giriş tarihini ayrıca girin; boş bırakırsanız edinim tarihi kullanılır.
Edinim Maliyeti’ni girin (0’dan büyük olmalı). Varsa Hurda Değeri’ni girin; yoksa boş bırakın (0 sayılır).
Amortismana Tabi anahtarını ayarlayın. Yıpranan varlıklar için açık bırakın; arsa gibi yıpranmayan varlıklar için kapatın.
Binek otomobil kaydediyorsanız Kıst (binek oto) anahtarını açın. Diğer varlıklarda kapalı bırakın.
Amortismana tabi varlıklarda şu alanlar görünür:
- Yöntem: Normal (Doğrusal) veya Azalan Bakiye.
- Faydalı Ömür (ay): En az 1 ay (ör. 60).
- Gider Hesabı (ops.): Boş bırakırsanız 770 kullanılır.
- Birikmiş Hesabı (ops.): Boş bırakırsanız 257 kullanılır.
- Açılış Birikmiş Amortismanı (ops.): Sadece daha önce kullanılmış (devralınan) varlık için girin; matrahı aşamaz.
Kaydet’e basın. Varlık, kayıt defteri listesinde “Aktif” durumuyla görünür.

Not: Bu adımda yalnızca varlık kartı oluşur; henüz hiçbir muhasebe fişi kesilmez. Muhasebe kaydı bir sonraki adımdaki Edinim işlemiyle oluşur.

Edinim fişini kesme (satın alma kaydı)

Varlığı satın alma kaydını muhasebeye işlemek için:

Kayıt defterinde ilgili varlığın satırındaki Edinim düğmesine basın. (Bu düğme yalnızca henüz edinim fişi kesilmemiş ve elden çıkmamış varlıklarda görünür.)
Açılan panelde Tarih’i seçin.
Karşı Hesap alanından, varlığın bedelini neyle karşıladığınızı seçin: nakit aldıysanız 102 Kasa / 100 Banka, satıcıya borçlandıysanız 320 Satıcılar, sermaye olarak konulduysa 500 Sermaye gibi.
Edinim Fişi Kes’e basın. Sistem, varlık hesabına (25x) borç, seçtiğiniz karşı hesaba alacak yazan dengeli bir fiş üretir ve size yevmiye numarasını gösterir.

Bu fiş varlık başına yalnızca bir kez kesilir; kesildikten sonra Edinim düğmesi kaybolur. Detayda “Edinim Fişi: Kesildi” yazısını görürsünüz.

Varlık detayını ve amortisman planını görüntüleme

Detay: Bir satırdaki Detay düğmesi, varlığın tüm bilgilerini (kod, durum, hesaplar, maliyet, hurda, faydalı ömür, birikmiş amortisman, NBV, edinim fişi/elden çıkış durumu) bir panelde gösterir.
Plan: Plan düğmesi, varlığın amortisman planını (yöntem, dönem yıl sayısı, matrah, oran, toplam itfa ve yıl yıl amortisman/birikmiş/NBV tablosu) açar. Bu tablo öngörü niteliğindedir, salt gösterimdir; muhasebe kaydı yapmaz. Amortismana tabi olmayan varlıklarda plan boş gelir.

Aylık amortisman koşusu çalıştırma

Amortisman her ay için topluca işlenir. Bunun için Amortisman Koşuları sekmesine geçin.

Sağ üstteki Yeni Koşu düğmesine basın.
Yıl ve Ay seçin (ör. 2026 / Ocak) ve kaydedin. Liste başında “Taslak” durumunda yeni bir koşu belirir.
O koşu satırında Hesapla düğmesine basın. Sistem; aktif, amortismana tabi, hizmete girmiş ve henüz tam itfa olmamış tüm varlıkların o aya düşen amortismanını hesaplar. Koşu “Hesaplandı” durumuna geçer ve toplam itfa ile varlık sayısını görürsünüz. (Rakamlar tatmin edici değilse koşuyu yeniden Hesapla’yabilirsiniz; henüz muhasebeye işlenmemiştir.)
Hesaplanan satırları kontrol etmek için Satırlar düğmesine basın. Her varlık için itfa tutarı, önceki/sonraki birikmiş ve sonraki NBV listelenir; amortismanı biten varlıklarda “Tam İtfa: Evet” görünür.
Doğruysa Postala düğmesine basın ve onaylayın. Sistem 770 gider hesabına borç, 257 birikmiş amortisman hesabına alacak yazan dengeli bir fiş keser, her varlığın birikmiş amortismanını ilerletir ve o dönemi kapatır. Koşu “Postalandı” durumuna geçer.

Önemli: Postalama geri alınamaz ve dönem kapanır. Birikmiş amortisman yalnızca postalanmış koşulardan ilerler; “Hesaplandı” durumundaki tutarlar henüz muhasebeyi etkilemez. Bir varlık tam itfa olunca sonraki koşularda otomatik atlanır.

Varlığı elden çıkarma (satış veya hurda)

Bir varlığı sattığınızda veya hurdaya ayırdığınızda:

Kayıt defterinde ilgili varlığın satırındaki Elden Çıkar düğmesine basın (elden çıkmamış her varlıkta görünür).
Açılan panelde Tarih’i seçin.
Satış Bedeli’ni girin. Hurdaya ayırıyorsanız (bedelsiz) 0 bırakın.
Satışta KDV uyguluyorsanız KDV % alanına oranı girin (ör. 20). Hurda/bedelsizde boş bırakabilirsiniz.
Bedel 0’dan büyükse Tahsil Hesabı zorunludur — bedeli neyle tahsil ettiğinizi seçin (102 Kasa, 120 Alıcılar gibi).
Elden Çıkar’a basın. Sistem dengeli bir fiş keser: birikmiş amortismanı (257) ve varsa tahsil tutarını borçlandırır; varlık maliyetini (25x) ve varsa hesaplanan KDV’yi (391) kapatır; satış bedeli ile net defter değeri arasındaki farkı kâr (679) veya zarar (689) olarak yazar.

İşlem sonrası size yevmiye numarası, varlığın net defter değeri ve oluşan kâr/zarar bilgisi gösterilir. Varlık “Elden Çıktı” durumuna geçer ve listeden gizlenir (yeniden görmek için aşağıdaki filtreyi kullanın).

Listeleme ve filtreleme

Kayıt Defteri listesinde her varlığın kodu, adı, hesabı, durumu, yöntemi, edinim tarihi, maliyeti, birikmiş amortismanı ve NBV’si görünür. Liste altında tüm varlıkların toplam maliyet / toplam birikmiş / toplam NBV özeti yer alır.
Varsayılan olarak elden çıkmış varlıklar gizlidir. Bunları da görmek için sol üstteki Elden çıkanları göster kutusunu işaretleyin.
Durum etiketleri: Aktif (kullanımda), Tam İtfa (amortismanı bitmiş), Elden Çıktı (satılmış/hurda).
Amortisman Koşuları listesinde dönem, durum (Taslak/Hesaplandı/Postalandı), varlık sayısı, toplam itfa ve postalanma tarihi görünür.

İpuçları ve sık sorulanlar

Varlık kaydetmek = edinim fişi DEĞİLDİR. “Yeni Kıymet” yalnızca varlık kartını oluşturur. Muhasebe kaydının oluşması için ayrıca Edinim düğmesiyle fiş kesmeniz gerekir. Edinim fişi kesilmemiş varlıklar muhasebede borçlanmamış olur.
Arsa için amortisman ayrılmaz. Yıpranmayan varlıklarda (arsa, arazi) Amortismana Tabi anahtarını kapatın; aksi halde sistem ömür/yöntem isteyecek ve gereksiz amortisman planı kuracaktır.
Hurda değeri amortismanın alt sınırıdır. Varlık asla hurda değerinin altına itfa edilmez. Hurda değerini gerçekçi girin; aksi halde amortisman tutarları yanlış çıkar.
Kıst yalnızca binek otomobil içindir. Genel makine/demirbaş için Kıst anahtarını kapalı tutun. Binek oto seçtiğinizde amortisman, hizmete giriş ayına göre orantılı başlar ve plan bir yıl uzar (artakalan son yıla taşınır).
Yöntemi ve ömrü doğru seçin. Faydalı ömür yıllık oranı belirler; Azalan Bakiye yönteminde oran iki katına çıkar ama %50’yi aşamaz. Doğru oranlar için GİB Amortisman Oranları Tebliği’ne bakın.
Aylık koşuları sırayla ve düzenli çalıştırın. Her ay bir koşu oluşturup hesaplayıp postalayın. Bir ayı atlarsanız o ayın amortismanı muhasebeye işlenmez; birikmiş amortisman yalnızca postalanmış koşulardan ilerler.
Postalamadan önce “Satırlar”ı kontrol edin. “Hesaplandı” durumundaki bir koşuyu istediğiniz kadar yeniden hesaplayabilirsiniz, ama Postala sonrası dönem kapanır ve geri alınamaz. Tutarlardan emin olun.
Edinim fişi kesilmiş varlıkta “Edinim” düğmesi kaybolur. Bu normaldir; fiş varlık başına yalnızca bir kez kesilir. Yanlış karşı hesap seçtiyseniz muhasebe tarafında düzeltme gerekir.
Elden çıkarmada bedel > 0 ise tahsil hesabı zorunludur. Satış bedelini girdiyseniz onu nereye tahsil ettiğinizi (kasa, alıcı vb.) mutlaka seçin; aksi halde işlem kaydedilmez.
Kâr/zarar otomatik hesaplanır. Satış bedeli net defter değerinden yüksekse kâr (679), düşükse zarar (689) oluşur; tam itfa olmuş (NBV 0) bir varlığı bedelsiz hurdaya verirseniz kâr/zarar oluşmaz.
Amortisman planı bir öngörüdür. “Plan” tablosu gelecekteki tahmini gösterir; gerçek muhasebe kayıtları yalnızca aylık koşuları postaladığınızda oluşur. İkisi arasında küçük yuvarlama farkları olabilir (son dönem kalanı yutar).
Elden çıkanları göremiyorsanız üstteki Elden çıkanları göster kutusunu işaretleyin; varsayılan listede gizlidirler.
Yetkiniz yoksa işlem yapamazsınız. Kıymet ekleme, edinim/elden çıkarma ve amortisman postalama işlemleri için yazma yetkisi gerekir; yalnız-okuma yetkili kullanıcılar listeyi görür ama değiştiremez.